Van Atelier 2100 naar WUR Studio 2026
- Sectie
- Fietsverkenningen
- MRA
- Aalsmeer
- WUR
- Onderzoek
- Berichten uit de Metropoolregio
- /metropola
Atelier 2100 stond enkele maanden bij Podium voor Architectuur in Cpunt en vormde het vertrekpunt voor de WUR Studio 2026. Samen met Wageningen University & Research en Metropola verkenden we de toekomst van Park21, Rijsenhout, Aalsmeer, de Westeinderplassen, Kudelstaart en De Kwakel. Studenten trokken drie dagen het gebied in, spraken bewoners en gebiedspartijen en vertaalden lokale kennis naar zes toekomstvisies. Zo werd de tentoonstelling een aanleiding voor gesprek, ontwerpend onderzoek en nieuwe verbindingen over gemeentegrenzen heen.
Van Atelier 2100 naar de Westeinderplassen: toekomstverkenning over gemeentegrenzen heen
Hoe ziet de Metropoolregio Amsterdam er in 2100 uit? En wat betekenen zulke verre toekomstbeelden voor plekken als Rijsenhout, Park21, Aalsmeer, de Westeinderplassen, Kudelstaart en De Kwakel?
Die vragen stonden deze zomer centraal. Enkele maanden lang was de tentoonstelling Atelier 2100 te zien in de etalage aan het raadhuisplein. Vanuit die tentoonstelling ontstond een volgende stap: samen met Wageningen University & Research en Metropola brachten we de toekomstverkenning letterlijk het gebied in.
De verre toekomst als manier om naar het heden te kijken
Atelier 2100 onderzoekt mogelijke toekomsten van Amsterdam en de bredere regio. Het project probeert daarbij geen blauwdruk voor het jaar 2100 te maken. Juist de grote onzekerheid van zo’n lange tijdshorizon wordt gebruikt om andere vragen te kunnen stellen.
Wat gebeurt er wanneer klimaatverandering, bevolkingsgroei, schaarste, veranderende mobiliteit en druk op ruimte zich verder ontwikkelen? Welke keuzes maken we dan? Welke afhankelijkheden ontstaan? En wat betekenen beslissingen van vandaag voor de mogelijkheden van morgen?
Met ontwerpend onderzoek en verschillende ‘Wat als…’-vragen maakt Atelier 2100 mogelijke richtingen zichtbaar. Daarbij wordt gekeken naar water en bodem, infrastructuur en netwerken, verstedelijking en landschap, maar ook naar cultuur en samenleving.
Juist die laatste laag sluit sterk aan bij de manier waarop Podium voor Architectuur werkt. Ruimtelijke ontwikkeling gaat immers ook over hoe mensen een plek kennen, gebruiken en beleven.
De tentoonstelling als startpunt
De aftrap van de WUR Studio vond plaats tussen de toekomstbeelden van Atelier 2100, in het kantoor en de publieksruimte van Podium voor Architectuur in Cpunt.
Daan de Jong lichtte tijdens de bijeenkomst de ontwikkeling, werkwijze en gedachte achter Atelier 2100 toe. Vanuit Podium voor Architectuur vertelden wij vervolgens over onze positie als onafhankelijk architectuurcentrum in Haarlemmermeer.
Onze rol, bestaat uit het aanjagen, verbinden en faciliteren van een ruimtelijke en maatschappelijke dialoog. We brengen bewoners, ontwerpers, overheden, ondernemers, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties bij elkaar en gebruiken ontwerpend onderzoek om vraagstukken gezamenlijk te onderzoeken.
Binnen deze WUR Studio trokken we die rol bewust verder dan de eigen gemeentegrenzen.
Zes gebieden, één groter landschap
Voor het vierde jaar op rij werkten Podium voor Architectuur en Wageningen University & Research samen aan een ruimtelijke studio. Dit jaar gebeurde dat vanuit Metropola: het netwerk van architectuurcentra dat ruimtelijke vraagstukken op de schaal van de Metropoolregio onderzoekt.
De studenten richtten zich op zes deelgebieden:
Park21, Rijsenhout, Aalsmeer, de Westeinderplassen en Westeinderscheg, Kudelstaart en De Kwakel.
Centraal stond de vraag hoe deze gebieden sterker met elkaar verbonden kunnen worden door een groene en sociale oost-westverbinding.
Op kaarten zijn gemeentegrenzen heel duidelijk. In het landschap zijn ze dat vaak veel minder. Water, ecologische structuren, fietsroutes, economische relaties, recreatie en het dagelijks leven lopen dwars door bestuurlijke grenzen heen.
De studio onderzocht daarom zowel een mogelijke fysieke corridor als de relaties tussen mensen, belangen, verhalen en toekomstvisies in het gebied.
Drie dagen het gebied in
Om het gebied daadwerkelijk te begrijpen, trokken de studenten drie dagen lang naar buiten.
Ze fietsten en wandelden door de verschillende dorpen en landschappen, spraken bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties en onderzochten lokale vraagstukken en kwaliteiten.
Tijdens gezamenlijke fietstochten gingen studenten op pad met onder andere bewoners, beleidsmedewerkers en gebiedskenners. De route was daarbij zelf onderdeel van het onderzoek: waarom fietsen we hierlangs? Welke plekken verbinden we eigenlijk met elkaar? Waar loopt een logische route nu vast? En welke plek zouden we moeten bezoeken om een vraagstuk beter te begrijpen?
Daarmee werd ook een andere vraag onderzocht: is ontwerpend onderzoek uitsluitend iets voor ontwerpers?
Door samen te kijken, bewegen, vragen te stellen en ervaringen uit te wisselen ontstaat een vorm van onderzoek waar iedereen aan kan bijdragen.
Ook vanaf het water werd het gebied bekeken. Tijdens een gezamenlijke boottocht over de Westeinderplassen vertelde Stichting De Bovenlanden over de ontstaansgeschiedenis, natuurwaarden, tuinbouw, legakkers en veranderingen in het landschap.
De grote schaal van de metropool werd zo teruggebracht naar concrete plekken, verhalen en ervaringen.
De studenten maakten die vragen kleiner en concreter.
Wat betekent een regionale visie bijvoorbeeld voor een kade in Rijsenhout? Voor een glastuinbouwgebied bij De Kwakel? Voor het Fort bij Kudelstaart? Voor de relatie tussen Aalsmeer en de Westeinderplassen? Of voor de toekomstige verbinding tussen Park21 en de omliggende dorpen?
Nieuwe toekomstbeelden terug in Cpunt
Aan het einde van de studio presenteerden de studenten hun toekomstvisies in Cpunt. Daar kwamen vertegenwoordigers van dorps- en wijkraden uit de verschillende deelgebieden, beleidsmedewerkers van gemeenten en provincie, lokale ondernemers en bewoners samen. De studenten konden hun ideeën zo direct terugleggen bij mensen die het gebied vanuit verschillende perspectieven kennen.
De zes uiteindelijke posters vormen een lokale verdieping op de scenario’s van Atelier 2100.
Ieder studententeam ontwikkelde vanuit één deelgebied een eigen visie op de groene en sociale oost-westverbinding. Daarbij onderzochten ze welke kwaliteiten al aanwezig zijn, waar verbindingen ontbreken en hoe ruimtelijke ingrepen ook de sociale samenhang binnen en tussen de dorpen kunnen versterken. De kennis en ervaringen die tijdens de gebiedsverkenningen werden opgehaald vormden hiervoor een belangrijke basis.
Naast een ruimtelijk toekomstbeeld bevat iedere poster daarom ook een voorstel voor hoe bewoners en andere betrokkenen verder kunnen meedenken en bijdragen. De gebieden maken onderdeel uit van één groter landschap, maar kennen ieder hun eigen geschiedenis, gemeenschap, dynamiek en vraagstukken. Participatie vraagt daardoor ook op iedere plek om een andere aanpak.
Juist daarin ligt een belangrijke verbinding met Atelier 2100. Ver vooruitkijken maakt het mogelijk om bestaande vanzelfsprekendheden ter discussie te stellen en andere toekomsten te verbeelden. Tegelijkertijd begint zo'n toekomst bij het begrijpen van de vraagstukken en kwaliteiten van vandaag. De studenten brachten die twee schaalniveaus bij elkaar: grote regionale ontwikkelingen werden verbonden aan concrete plekken en aan de kennis van mensen die daar wonen, werken en het landschap gebruiken.
Na de eindpresentaties kregen de zes posters een plek naast de oorspronkelijke toekomstbeelden van Atelier 2100. Zo werd de tentoonstelling niet alleen gebruikt als inspiratiebron voor nieuw onderzoek, maar kwam vanuit het gebied ook nieuwe kennis en verbeelding terug de tentoonstelling in.
Daarmee ontstond een mooie beweging: van tentoonstelling naar gesprek, van gesprek naar gebied en vanuit het gebied weer terug naar nieuwe toekomstbeelden.
De opdracht maakte onderdeel uit van Studio Participatory Planning, gevolgd door tweedejaars bachelorstudenten Ruimtelijke Planning aan Wageningen University & Research.
Atelier 2100 tussen de jongeren van MAAK PLAATS!
De locatie van de tentoonstelling voegde nog een extra laag toe.
Iedere woensdagavond verandert dezelfde ruimte namelijk in MAAK PLAATS!: een open huiskamer en maakomgeving voor jongeren. Jongeren komen er samen om te maken, nieuwe technieken te ontdekken, eigen ideeën uit te werken, anderen te ontmoeten en samen programma te ontwikkelen.
Talentontwikkeling, gemeenschapsvorming en verbeeldingskracht lopen er voortdurend door elkaar.
Enkele maanden lang stonden midden in die omgeving de toekomstbeelden van Atelier 2100.
Dat levert een andere relatie met een tentoonstelling op. Mensen hoeven niet bewust naar een architectuurexpositie te komen. Ze zijn er al. Jongeren lopen langs kaarten van de regio, bezoekers raken tijdens een activiteit in gesprek over een toekomstbeeld en ruimtelijke vraagstukken worden onderdeel van een alledaagse publieke omgeving.
Voor Podium voor Architectuur raakt dat aan een belangrijke vraag: hoe maken we informatie over ruimtelijke ontwikkeling toegankelijk voor een breder publiek?
Een expositie kan daarin meer zijn dan een eindpresentatie. Wanneer toekomstbeelden terechtkomen in een laagdrempelige plek waar mensen elkaar toch al ontmoeten, kunnen ze aanleiding worden voor vragen, gesprekken, nieuwe samenwerkingen en eigen ideeën.
Metropola als netwerk tussen de plekken
Daarmee laat deze periode ook zien welke rol Metropola kan spelen.
Veel van de grote ruimtelijke opgaven van de komende decennia zijn niet binnen één gemeente op te lossen. Water, natuur, infrastructuur, economie en woningbouw vormen regionale systemen. Tegelijkertijd worden veranderingen uiteindelijk altijd ervaren op een concrete plek.
Metropola kan beide schaalniveaus verbinden: de grote toekomstvragen van de metropool en de lokale kennis van bewoners, ondernemers, architectuurcentra en andere betrokkenen.
De WUR Studio rond de Westeinderplassen was daarvan een eerste concrete verkenning.
De toekomst van de regio ontstaat immers niet alleen vanuit de grote stad. Ook de dorpen, polders, plassen, kassen, dijken en gemeenschappen daaromheen maken de metropool.
De uitkomsten van de WUR Studio zijn te downloaden via de link op deze pagina.
